Đời người ngắn chẳng tày gang. Trong hành trình ngắn ngủi ấy, con người thường mong cầu thật nhiều thứ “được” cho bản thân — càng nhiều càng tốt — và tìm mọi cách để nắm giữ chúng. Nhưng liệu cứ tính toán thiệt hơn thì sẽ được như ý? Con người mong cầu điều gì, có nhất thiết sẽ thành?
Cổ nhân dạy: “Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên”, “Người tính không bằng Trời tính”. Đời người vốn có sự an bài của Trời. Số phận mỗi người ra sao đã được sắp đặt từ trước, đều đã có quỹ đạo riêng; “chạy trời không khỏi nắng”. Con người chỉ cần sống thuận theo lẽ tự nhiên để hành xử với người xung quanh và với chính mình, bởi có lẽ sức người hữu hạn, làm thế nào có thể vượt qua sức mạnh của Trời? Tôn Ngộ Không có 72 phép thần thông cũng chẳng thể thoát khỏi lòng bàn tay Phật Tổ Như Lai kia mà!
Trong quỹ thời gian có hạn của đời người, thật tiếc khi người ta dành nhiều thời gian, tâm trí và công sức tìm kiếm danh vọng, lợi lộc. Để được như ý họ buộc phải toan tính thật nhiều, tuy nhiên sự suy tính thiệt hơn ấy làm con người đánh mất đi phúc đức đang có. Cổ nhân tin rằng phúc phần của mỗi người như cái giếng: múc quá nhiều thì cạn. Sống so đo, suy tính thiệt hơn cho mình sẽ gây ảnh hưởng đến người, làm tổn hại người, từ đó mà hao tổn phúc đức, nên cuối cùng dù có lợi trước mắt cũng sẽ mất về sau.
Người càng toan tính nhiều càng sợ mất, và chính nỗi sợ ấy mới là điều hủy hoại con người. Sợ thua thiệt làm con người co cụm, không dám cho đi hay mở lòng với ai. Họ không biết rằng tấm lòng thiện, lòng rộng rãi với người chính là cách gieo phúc giúp cuộc đời mình tròn đầy hơn. Nỗi sợ khiến họ nghi ngờ mọi người và đánh mất sự tin tưởng, ai cũng có thể là “mối lo” trong tâm họ. Khi lòng đầy sợ hãi, dù “có” nhiều đến mấy cũng cảm thấy thiếu; cũng vì sợ hãi và quá để tâm đến kết quả nên họ không bao giờ tận hưởng được hiện tại, con người không cảm nhận được niềm vui sống, giống như vừa đi vừa chăm chăm nhìn bản đồ mà quên ngắm cảnh hai bên đường.
Người càng toan tính càng không thấy cơ hội. Mải mê với câu hỏi “được gì – mất gì”, con người dễ bỏ lỡ cơ duyên tốt. Người dám buông, dám làm lại, dám coi nhẹ được–mất mới là người có phúc khí lớn nhất. Cơ hội luôn đến với những tâm hồn rộng mở. Nhiều khi, vì giữ một chút lợi nhỏ mà ta đánh mất điều lớn; vì tranh vài phần hơn mà đánh mất tình nghĩa; vì toan tính ngắn hạn mà đánh mất sự tín nhiệm dài lâu. Lợi nhỏ mà mất điều lớn — đó mới là thất bại thật sự. Người sống rộng rãi thì đời rộng mở; người nhỏ nhen thì tự thu hẹp đường sống của mình.
Trời không lấy đi của ai tất cả, cũng không cho ai tất cả. Khi ta mất một thứ vì không tính toán, Trời sẽ trả lại ở dạng khác: bình an hơn, mối quan hệ tốt hơn, cơ hội phù hợp hơn. Khi ta cố lấy quá nhiều bằng tính toán, Trời lại lấy đi những thứ ta không ngờ tới. Câu chuyện về được và mất của Dư Anh và Lý Sỹ Hành là một minh chứng rõ ràng.
“Thời nhà Tống, có người tên Lý Sỹ Hành đi sứ sang Triều Tiên, võ tướng Dư Anh đi theo làm phụ tá. Sau khi hoàn thành sứ mạng, đối với những thứ tài vật mà Triều Tiên biếu tặng, Lý Sỹ Hành đều không quan tâm để ý, tất cả đều ủy thác cho Dư Anh xử lý.
Lúc lên thuyền trở về nước, Dư Anh lo rằng những thứ vật phẩm của mình sẽ bị ẩm ướt, bèn lấy những thứ lụa là gấm vóc của Lý Sỹ Hành được tặng đem lót ở đáy thuyền, sau đó đặt những thứ của mình lên trên. Đột nhiên sóng gió nổi lên, thuyền gặp nguy hiểm buộc phải vứt bỏ những thứ hàng hóa đó đi để thuyền nhẹ bớt. Dư Anh lúc này cũng vô cùng hoảng loạn, nên vội vàng vơ những vật phẩm trên thuyền ném xuống biển. Sóng gió ngừng lại, ước chừng số vật phẩm đã bị mất mát khoảng một nửa.
Khi Dư Anh kiểm tra lại số vật phẩm, mới phát hiện những thứ ném xuống biển toàn bộ đều là những đồ đạc của mình. Còn những tặng phẩm của Lý Sỹ Hành bởi vì chất đống ở dưới đáy thuyền, cho nên hoàn toàn không bị sứt mẻ tí nào, chỉ bị ướt đôi chút mà thôi.”
Đối với những thứ tài vật tặng phẩm, thái độ của hai người không hề giống nhau. Lý Sỹ Hành bởi “không quan tâm chú ý”, kết quả hoàn toàn chẳng bị mất mát gì, còn Dư Anh thì hết sức “để ý”, kết quả hoàn toàn chẳng được gì. Kỳ thực phát sinh ra chuyện này hoàn toàn không phải ngẫu nhiên. Lý Sỹ Hành được việc, là do ông bình thường xem nhẹ danh lợi và làm người chính trực. Dư Anh hỏng việc, chính bởi vì ông ta mê chuộng tài vật, làm người không phúc hậu. Hai người đó cảnh giới tư tưởng bất đồng, làm việc sinh ra kết quả bất đồng. Người vô tư, chính trực; kẻ ham mê tài vật, nhỏ nhen. Hai thái độ khác nhau dẫn đến kết quả khác nhau. Thưởng Thiện phạt Ác, Đạo Trời quán xuyến tất cả.
Sống ít toan tính chính là biểu hiện của trí tuệ. Người khôn ngoan hiểu rằng đời vô thường, càng tính nhiều càng mệt, mà kết quả lại chẳng nằm trong tay mình. Trí tuệ nằm ở chỗ biết đủ, biết buông, biết thuận theo tự nhiên. Sự ung dung, bình thản, chấp nhận những gì được an bài không phải yếu đuối, mà là sức mạnh của người hiểu đời.
Tác giả: Thanh Minh
