Có những điều vì quá quen thuộc mà ta xem là hiển nhiên. Ta thức dậy mỗi sáng, hít thở, đi làm, lo toan, yêu thương, giận hờn… và cho rằng đời sống vốn dĩ phải như vậy. Nhưng có ai từng dừng lại để nghĩ rằng, được sinh ra làm một con người chưa bao giờ là chuyện giản đơn? Đó là kết quả của vô số nhân duyên tích tụ, của phước báu nhiều đời mới có được. Thân người – nhìn thì bình thường – nhưng lại là cơ hội vô cùng quý giá để học hỏi, chuyển hóa và trở về với phần sáng trong nơi nội tâm.
Trước hết, thân người quý giá vì có đủ điều kiện để tu dưỡng và thay đổi chính mình. Con người có khả năng suy nghĩ, tự soi xét và lựa chọn hành vi. Ta có thể phân biệt thiện – ác, đúng – sai; có thể nhận ra lỗi lầm và sửa đổi. Không chỉ vậy, con người còn có cơ hội nghe được đạo lý, tiếp cận Phật Pháp, hiểu về nhân quả và vô thường. Một con vật có thể sống theo bản năng, nhưng con người có thể vượt lên bản năng ấy. Ta có thể dừng lại trước một cơn giận, có thể buông xuống một ý niệm hơn thua, có thể chọn nói lời thiện thay vì lời nói làm tổn thương. Chính khả năng tự nhận thức và chuyển hóa ấy làm cho thân người trở nên đặc biệt và đáng trân quý.
Thế nhưng, nghịch lý thay, con người lại rất dễ đánh mất cơ duyên ấy vì mê lầm và chấp trước. Phần lớn đời người trôi qua trong vòng xoáy danh – lợi – tình. Ta nghĩ cuộc sống vốn dĩ phải tranh đấu, phải hơn người, phải đạt được nhiều hơn nữa. Khi thuận lợi, ta mải mê hưởng thụ mà quên tu sửa bản thân; khi gặp nghịch cảnh, ta mới cuống cuồng tìm đến đạo lý như một chỗ nương tựa tạm thời. Tâm chấp trước khiến ta đặt hạnh phúc vào người khác, vào địa vị, vào sự công nhận. Ta trì hoãn việc tu dưỡng với những lý do quen thuộc: “còn trẻ”, “để sau này tính”. Nhưng đời người vô thường, không ai biết ngày mai và điều gì sẽ xảy đến. Thậm chí, có người còn nghĩ tu luyện là xa rời cuộc sống, là phải bỏ hết công việc, gia đình. Chính nhận thức sai lầm ấy khiến họ tự khép lại cánh cửa cơ duyên của mình.
Có một người đàn ông rất thành đạt. Từ trẻ ông đã lao vào công việc với suy nghĩ: “Khi nào đủ đầy rồi, mình sẽ sống chậm lại.” Mỗi lần bạn bè rủ đi nghe chia sẻ về đạo lý sống, ông đều cười xòa: “Giờ còn khỏe, còn làm được thì cứ làm đã. Tu hãy để sau.” Năm tháng trôi nhanh. Khi công việc ổn định, con cái trưởng thành, ông cũng bước qua tuổi ngoài sáu mươi. Một cơn bệnh bất ngờ khiến ông phải nằm viện nhiều tuần. Lần đầu tiên, ông buộc phải dừng lại.
Nằm trên giường bệnh, ông nhìn lại cuộc đời mình. Tài sản có đó, nhà cửa có đó, nhưng tâm lại đầy những điều chưa hóa giải: những lần nóng giận làm tổn thương người thân, những mối quan hệ rạn nứt vì hơn thua, những năm tháng chỉ biết tiến lên mà không biết quay về.
Một buổi chiều, con gái nắm tay ông và nói: “Ba ơi, từ nhỏ con chỉ mong ba ở nhà ăn cơm cùng gia đình nhiều hơn.” Câu nói ấy khiến ông lặng người. Sau khi sức khỏe dần hồi phục, ông bắt đầu thay đổi. Ông học cách sống chậm lại, nói lời nhẹ hơn, lắng nghe nhiều hơn. Ông tham gia các buổi sinh hoạt chia sẻ về tu dưỡng, không tìm điều cao xa, chỉ học cách làm sạch tâm mình mỗi ngày. Ông thường nói với bạn bè: “Đừng đợi đến khi buộc phải dừng lại mới nghĩ đến việc tu tâm. Khi còn khỏe, còn minh mẫn, đó mới là lúc quý nhất.”
Thật ra, tu luyện không ở đâu xa – mà ở ngay trong từng ý niệm. Tu không phải trốn tránh đời sống, mà là sống giữa đời mà vẫn giữ được tâm sáng. Tu là sửa mình trong từng việc nhỏ: giữ bình tĩnh khi bị hiểu lầm, nhẫn nhịn khi mâu thuẫn phát sinh, thành thật khi đứng trước lợi ích cá nhân, buông bớt thay vì nắm giữ… Mỗi khó khăn xuất hiện thực chất là một cơ hội để đề cao tâm tính. Nếu nhìn đời bằng tâm tu, mọi va chạm đều trở thành bài học, mọi nghịch cảnh đều là tấm gương soi chiếu lại chính mình. Cơ duyên tu hành không nằm ở một thời điểm “sau này”, mà chính là ngay trong hiện tại – trong cách ta nghĩ, ta nói và ta hành xử mỗi ngày.
Vì thế, khi còn đang có thân người, còn nghe hiểu được đạo lý, còn phân biệt được đúng sai, ấy chính là lúc thích hợp nhất để tu dưỡng. Trân quý từng ngày còn lại, dùng mọi hoàn cảnh làm bài học, dùng mọi va chạm để nhìn lại mình. Đừng đợi đến khi mọi thứ thuận lợi mới tu, bởi chính những lúc không thuận ý mới là lúc tâm tính được đề cao nhanh nhất. Đừng để một đời người trôi qua trong vô minh, mà hãy để nó trở thành hành trình quay về với sự trong sáng và thiện lương vốn có nơi nội tâm.
Tác giả: An Nhiên
